Рождение пророка Мухаммада: «Миллиард.Татар» озвучили отрывок из касыды «Мавлид» на старо-татарском языке

Татары читали касыды на арабском, османском и татарском языках

Празднование Мавлида или Мәүлид бәйрәме было одной из укоренённых и массовых религиозно-культурных традиций татар-мусульман Волго-Уральского региона на протяжении многих веков вплоть до революции 1917 года, во время Мавлида традиционно проводилось чтение салаватов Пророку Мухаммаду, касыд и мунаджатов.

Традиции Мавлида в Поволжье имели глубокий богословский фундамент, развитую музыкально-поэтическую культуру, имели широкое распространение касыды (оды) Мавлида как на арабском и османском, так и на татарском языках.

Например, в 1910-х годах в Казани в виде литографии выходит каллиграфический список поэмы на арабском языке «Мавлид ан-Наби» Джафара аль-Барзанджи, выполненный рукой Кивамкары Зюльфикарова.

Например, широкое распространение в татарских медресе имела «Касыда аль-Бурда» («Касидәтел-Бөрдә») на арабском языке, написанная в XIII веке имамом Шарафуддином аль-Бусири. Выдающийся татарский богослов, поэт и суфий Габдеррахман Утыз-Имяни аль-Булгари (1752–1834) написал к ней знаменитый поэтический тахмис (поэтическое сокращение) – «Тахмис аль-Бурда», который стал классикой татарской литературы.

Редакция "Миллиард.Татар" при поддержке радио «Китап» озвучила несколько некогда популярных произведений.
Отрывок из дореволюционного произведения "Касыйдә-и Мәүлиден-Нәби", автором которой был шакирд оренбургского медресе "Хусайния" Габдулфаяз, сын муллы Файруза аль-Карши. Касыйда была издана в Казани в 1910 году. Прочитал произведение кандидат исторических наук Ильяс Альфредович Мустакимов.

Касыйдә-и Мәүлиден-Нәби

Хәмде бихәд ул Ходайа һәм сәлам
улсын бүген,
Шөкре бигадъ нигъмәтенә бәрдәвам
улсын бүген,
Туды бүген Нур, Әхмәд мөстәдам
улсын бүген,
Чук салат илә тәхийат һәм сәлам
улсын бүген,
Мәүлиденең гыйззәте, хәйре тәмам
улсын бүген.
Килсен имди мәүлиденә әйләяннәр гыйззәти,
Җаныйла, ихласыйла кылсын кыланнар хөрмәти,
Та Рәсүлүллаһ булсыннар бәкада корбәти,
Һәм насыйб улсын вә килсен шәфкатеннән хилгати,
Мәүлиденең гыйззәте, хәйре тәмам
улсын бүген,
Мәүлиде пакъ Рәсүлүллаһ дилә моштак ула,
Юлына җаным фида кыланнары гошшак ула,
Гыйшкына гашыйкларының күз яше мисдак ула,
Син дә ул гашыйк Рәсүлгә, та ки йөзең ак ула,
Мәүлиденең гыйззәте, нуры тәмам
улсын бүген.
Бу рәбигыль-әүвәл туды Нуры-Кяинат,
Нура гарык улды у көндә бу җөмлә мөмкинат,
Йир йөзә дөште у көндә ватылып Ләт, Мәнат,
Кил, салават вирәлем, әй мөслимин-мөслимат,
Сад-һәзаран ул Рәсүлгә, чук сәлам
улсын бүген.

Касыйда «Әй, гөрүһе мөэминин, субхы сәгадәттер бүген»

Касыйда, написанная преподавателем уфимского медресе «Хусаиния» Зуфаром бин мулла Ахматшакир аль-Касыйми аль-Усави. Прочитал произведение кандидат исторических наук Ильяс Альфредович Мустакимов.

Это крупное философское произведение о Мавлиде, написанное в эпоху татарского Просвещения. Наряду с торжественным празднованием дня рождения пророка Мухаммада звучит призыв к знаниям и просвещению: к открытию для народа медресе и просветительских центров («Ачаек өммәт өчен мәгарифханәләр»), а также говорится о том, что благоустроить и возвеличить страну способны только знания и созидательный труд («Мөлке мәгъмур әйләгән гыйлем илә хезмәттер бүген»);

Звучит призыв к избавлению от высокомерия, враждебности, лжи и зависти («Кибр вә бәгыйзь, кинә вә кизб вә гадәвәттән кичик»).

Текст касыйды (расшифровка со старо-татарского языка)

Әй гөрүһе мөэминин, субхы сәгадәттер бүген,
Гайде мәүлиде хатәме рисәләттер бүген.
Гандәлибане хуш әлхан, риязы мәгърифәте нәүбәһар,
Галәмәрайе хәкыйкатьтер бүген.
Чишмәсары мәрхәмәттән җари булды җөйбар,
Чын кыямы хуш хәраме сәру камәттер бүген.
Сәхәте гөлзарийде нәсиме мөшкбар,
Хабдан бидар булың, йәүме гынаятьтер бүген.
Хызыржан зөлмәттә тапты мәнбагы абе хәят,
Рузгәре фәйзе иршаде һидаятьтер бүген.
Чөн фәләкләр корып безем фәләктә имбисат,
Галәме балада шуры гыйшу-гыйшрәттер бүген.
Әйләде афакы рәүшән афтабы гарше дин,
Һәр кая баксаңыз, күрерсез рәфгый зөлмәттер бүген.
Куйды бер кануны галәмдә ул шаһы рузгәр,
Җөмлә әхкаме аның гайне гадәләттер бүген.
Гәр итагать әйләсәң әмеренә, булмас ихтиляф,
Чөнки Коръән вә сөннәт Исламга хөҗҗәттер бүген.
Имбисат милләтечен сәгыйь итәр субху мәса,
Сыйдк илә солтаны дингә һәркес өммәттер бүген.
Һиммәтте үлфәт бу әййяме җиһан ашубын,
Шәһпәре шәһбазе әүҗе чәрхе нөсрәттер бүген.
Әйләек тәдбиркем, өммәт пәришан булмасын,
Чөнки әйяме мөсавату мәүәддәттер бүген.
Кибр вә бәгыйзь, кинә вә кизб вә гадәвәттән кичик,
Миһербан кардәшләр, әйяме сәдәкатьтер бүген.
Сөрмәи гыйльмилә пөрнур булса әбсары кулуб,
Дидәи гыйбрәтлә багыгыз, гайре хәләттер бүген.
Мәмләкәт абат булыр, ихваннар хандону шат,
Мөлке мәгъмур әйләгән гыйлем илә хезмәттер бүген.
Хәйран улан эшләргә җөмлә иҗтиһад кылмак кирәк,
Рузгәре гәйрәт, дәүране һиммәттер бүген.
Ачаек өммәт өчен мәгарифханәләр,
Әй җәмәгать, гайне әйяме сәгадәттер бүген.
Дине паке Мостафа галәмдә булды интишар,
Җиде игълиме тоткан әнвары вәхдәттер бүген.
Әй һидаять афтабы, зөлмәте мәхв әйләдең,
Халкы дәгъвәт әйләмәк гайне гыйбадәттер бүген.
Әксәре мәхлуклар бимардыр, истәрләр шифа,
Әй Әфләтүне заман, йәүмет-табәбәттер бүген.
Мостафаның тугдыгыйла ихванны тәбрик итәм,
Әй Мостафаның өммәте, сезләргә шатлык бүген!