Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Аль-Аграф» (1-103 аяты)

Самая длинная сура мекканского периода

Слово «а‘раф» с арабского языка переводится как «преграда между Раем и Адом», а если быть точнее — это самая высокая часть преграды, отделяющей Рай от Ада. Согласно исламским преданиям, в Судный День некоторые люди окажутся на этом опасном рубеже между двумя вечными обителями, поскольку благих дел у них окажется ровно столько, сколько и грехов. И именно в этом месте они будут ожидать решения Всевышнего касательно их участи.
В хадисе Имама аль-Бухари, переданном от от Аиши (да будет доволен ею Аллах) говорится, что однажды Посланник Аллаха (да благословит его Аллах и да приветствует) прочитал в магриб-намазе (Ахшам) суру «Аль-Аграф», разделив при этом ее прочтение на два ракаата.

Сура была ниспослана в мекканский период жизни Пророка Мухаммада (да благословит его Аллах и да приветствует), за исключением восьми аятов (163-170), относящихся к мединскому периоду.

Также в суре раcсказывается о сотворении первых людей на Земле – Адама и Евы, которые поддались искушениям шайтана.

7. Сура аль-А‘раф (Преграды) - Мекканская, 206 аятов. 

С именем Аллаха Милостивого [ко всем на этом свете], Милующего [лишь верующих на том свете]. 

1.    Алиф. Лям. Мим. Сад. 
2.    [Это –] Книга [Куръан], ниспосланная тебе [Мухаммад]. Пусть же не будет твоя грудь стесненной из-за нее [от сложностей, которые могут возникнуть при призыве к истине]. [Она дана тебе] Чтобы ты предостерегал посредством нее [всех людей], и чтобы она стала наставлением для верующих. 
3.    Следуйте за тем, что ниспослано вам от вашего Господа [за Куръаном и Сунной], и не следуйте за другими покровителями, помимо Него [за шайтанами из числа людей и джиннов, призывающими к неверию и заблуждению]. Редко же вы вспоминаете [об этом; именно поэтому вы, отвернувшись от религии Аллаха, следуете за другими]! 
4.    И сколько же селений Мы уничтожили! [Наша кара] Обрушивалась на них ночью [как, например, на народ Лута, мир ему] или во время дневного отдыха [как, например, на народ Шуайба, мир ему]. 
5.    Они лишь молили, когда обрушивалась на них кара, такими словами: «Поистине, мы были несправедливыми [язычниками]!» 
6.    Мы обязательно спросим тех [людей], к кому приходили [посланники] [о том, последовали ли они за посланниками или нет], и обязательно спросим самих посланников [о том, как они были приняты своими народами]. 
7.    И Мы обязательно расскажем им [пророкам и их народам] [обо всех их деяниях, как скрытых, так и явных] на основании [совершенного] знания. И Мы никогда не отсутствовали [Аллах в каждый миг знал абсолютно все о них]. 
8.    И весами [на которых будут взвешены деяния рабов] в тот [Судный] день станет истина. Те, чья чаша Весов окажется тяжелее, – достигшие успеха. 
9.    А те, чья чаша весов окажется легкой [так как их благодеяния не будут приняты из-за отсутствия у них веры], нанесут ущерб самим себе [лишив себя вечного вознаграждения], ведь они были несправедливы к Нашим знамениям [и отвергали их]. 
10.    И Мы дали вам возможности на земле и создали для вас средства к существованию [еду, питье и т.п]. [Но несмотря на столько благ, что Мы даровали вам] Как же мала ваша благодарность! 
11.    И Мы же сотворили вас [создали первым вашего отца Адама из бесформенной глины], потом придали вам облик. Затем Мы сказали ангелам: «Совершите земной поклон Адаму [из уважения к нему]!» Они совершили земной поклон, кроме иблиса, который не поклонился.  
12.    [Всевышний Аллах] Спросил: «Что помешало тебе поклониться, когда Я приказал тебе?» Он [иблис] ответил: «Я лучше него [Адама]. Ты сотворил меня из огня, а его сотворил из глины». 
13.    [Аллах] Сказал: «Спустись отсюда [из Рая]! Не следует тебе проявлять здесь свое высокомерие. Выйди отсюда [из Рая и с небес]! Поистине, ты – из униженных». 
14.    [иблис] Сказал: «Дай мне отсрочку до того дня, когда [после второго звука трубы] они [люди] будут воскрешены». 
15.    [Аллах] Сказал: «Поистине, ты – один из тех, кому предоставлена отсрочка [и ты будешь жить до Судного дня]». 
16.    [Затем иблис, перекладывая вину за собственное заблуждение на Аллаха] Сказал: «За то, что Ты сбил меня, я непременно сяду на Твой прямой путь [перегородив его собой, и буду мешать людям следовать истинной религии]. 
17.    Затем я буду подходить к ним [со всех четырех сторон] спереди и сзади, справа и слева. И Ты увидишь, что большая их часть – неблагодарные». 
18.    [В ответ на это Аллах] Сказал: «Выйди отсюда презренным и отвергнутым! А кто из них [потомков Адама] последует за тобой, теми Я и наполню Ад – всеми вами. 
19.    О Адам! Живи в Раю вместе со своей супругой. Ешьте [там оба], где пожелаете [и все, что хотите], но не приближайтесь к этому дереву [чтобы отведать его плодов], иначе станете несправедливыми [по отношению к самим себе в первую очередь]». 
20.    И шайтан стал наущать их [совершить грех], чтобы выставить напоказ их наготу, которая была скрыта от них. И он сказал им: «Ваш Господь запретил вам это дерево только потому, чтобы вы не стали ангелами или не стали вечными». 
21.    [И чтобы они поверили ему] Он поклялся им [сказав]: «Поистине, я лишь даю вам полезное наставление [поэтому раскрываю вам эту тайну]». 
22.    И он низвел их [с той высокой степени, которой они обладали, до уровня совершающих грех] обманом [принеся ложную клятву именем Аллаха и представив им ложь истиной]. И когда они [немного] оба вкусили [плоды] с этого дерева, то обнажилась их нагота [они заметили свою наготу], и они стали прикрывать себя райскими листьями. И обратился к ним их Господь [с порицанием и предупреждением]: «Разве Я не запретил вам это дерево и не сказал, что шайтан – ваш явный враг?» 
23.    Они оба сказали [признавая свою вину]: «О наш Господь! Мы навредили самим себе [ослушавшись Тебя], и если Ты не простишь нас и не помилуешь, то мы непременно понесем урон». 
24.    [Аллах] Сказал: «Спуститесь [из Рая] будучи врагами друг другу [иблис будет врагом для вас, а вы – для него]! И земля станет для вас местом пребывания [до смерти] и предметом пользования до поры». 
25.    [Аллах также] Сказал: «На ней [на земле] вы будете жить, на ней умрете [и в ней будете захоронены] и из нее будете выведены [при воскрешении]». 
26.    О потомки Адама! Мы ниспослали вам одежду для прикрытия вашей наготы и [для] украшения. Однако одежда богобоязненности [вера, страх перед Аллахом, высокая нравственность] – наилучшая! Это [ниспослание одежды] одно из знамений Аллаха, чтобы они [люди] приняли наставление. 
27.    О потомки Адама! Не позволяйте шайтану совратить вас [заставив вас совершить такие грехи, которые станут препятствием для вашего попадания в Рай] подобно тому, как он вывел из Рая ваших предков и снял с них одежду, чтобы показать им их наготу. Поистине, он [шайтан] и его сородичи видят вас оттуда, откуда вы их не видите [поэтому вам необходимо остерегаться их]. Поистине, Мы сделали шайтанов друзьями неверующих [Мы свели их вместе, создав между ними согласие]. 
28.    Совершая дурное, они [язычники – друзья шайтанов] говорят [в качестве оправдания]: «Мы нашли на этом наших предков [и последовали за ними]. И [значит] Аллах повелел нам это». Скажи [им, о Мухаммад]: «Аллах [Который приказывает совершать благие дела и побуждает к высокой нравственности] не велит совершать разврат. Неужели вы станете наговаривать на Аллаха то, о чем не ведаете?» 
29.    Скажи [им, о Мухаммад]: «Мой Господь приказывает быть справедливыми». И обращайте к Нему лица в любом месте поклонения и поклоняйтесь только Ему – искренне. Как Он создал вас изначально, так же вы к Нему и вернетесь [когда Он воскресит вас]». 
30.    Часть из них [людей] Он [Аллах Всевышний] наставил на верный путь [даровав им веру], а другим заслуженно предопределил заблуждение. Просто они избрали шайтанов своими друзьями вместо Аллаха и полагают, что следуют истине. 
31.    О потомки Адама! Украшайтесь для [посещения] мечети [и совершения каждого намаза]. Ешьте [разрешенную пищу] и пейте, но не будьте расточительны, поистине, Он [ваш Господь] не любит расточительных. 
32.    Спроси [этих язычников, о Мухаммад]: «Кто запретил украшения Аллаха, которые Он даровал Своим рабам, и благое из пропитания?» Ответь: «В земной жизни они предназначены для верующих [хотя ими пользуются и неверующие], а в Судный день они будут исключительно для них [неверующие будут лишены любых благ]». Так Мы разъясняем [Наши] аяты людям знающим [ведь лишь они способны получить пользу от объяснений]. 
33.    Скажи [о Мухаммад]: «Мой Господь запретил совершать лишь дурные поступки [большие грехи, такие как прелюбодеяние и ростовщичество] – как явные, так и скрытые. Он запретил [и другие] грехи, насилие без права [воровство, грабеж и т.п], приравнивать [кого-либо] к Аллаху – на что Он не ниспослал никакого довода – а также [запретил] говорить про ­Аллаха то, чего вы не знаете [приписывая Ему неподобающие атрибуты и вынося по своему усмотрению от Его имени решения, касающиеся дозволенности или запретности чего-либо]. 
34.    И для каждой общины [отвергшей пророков] – свой [установленный] срок [наступления наказания]. Когда [заканчивается отпущенное им время и] наступает их срок, они не задержат и не приблизят его ни на миг. 
35.    О потомки Адама! Если к вам придут посланники из вас самих [из вашего же народа], рассказывая вам Мои аяты, то каждый, кто станет остерегаться [язычества и неповиновения им] и исправит [свои поступки], не познает страха [в тот День, когда другие будут бояться] и не будет опечален [из-за упущенных возможностей]. 
36.    А отвергнувшие Мои знамения и проявившие к ним высокомерие, они – обитатели Ада. Они останутся там навечно. 
37.    Кто же несправедливее того, кто клевещет на Аллаха и лжет [про Него] или того, кто считает ложью Его аяты? Они получат удел [срок жизни и земные блага], отведенный им в [Хранимой] Книге. А когда [наконец] к ним придут Наши посланцы [ангелы], чтобы умертвить их, то спросят [с упреком каждого из умирающих язычников]: «Где те, кому вы поклонялись вместо Аллаха [что же они вам не помогают]?» Они [язычники] ответят: «Они покинули нас [и мы не видим их рядом в самый трудный момент]!» Они сами засвидетельствуют [перед смертью], что были неверующими.  
38.    [В Судный день Всевышний Аллах] Скажет: «Войдите в Ад вместе с общинами людей и джиннов, которые умерли до вас!» Каждый раз, входя туда [в Ад], одна община [неверующих] станет проклинать другую [которую будет считать виновной в своих заблуждениях]. А когда их соберут там вместе, то последние из них [последователи] скажут о первых [о предводителях]: «Господи! Это они ввели нас в заблуждение. Удвой же им наказание в Аду!» [Всевышний Аллах] Ответит: «Всем воздастся вдвойне [и предводителям, и их последователям], но вы не знаете этого [что получит каждая группа неверующих]». 
39.    Тогда [услышав эти слова ­Аллаха] первые из них [предводители] скажут последним [последователям]: «Вы не были лучше нас [все мы равны в наказании, которое мы заслужили тем, что вводили других в заблуждение и слепо следовали]. Так что вкусите наказание за то [зло], что вы приобрели [последовав за нами по собственному желанию]». 
40.    Поистине, для считавших ложью Наши знамения и проявлявших в отношении них высокомерие, не откроются врата небес [не будут подняты на небеса их мольбы и деяния, а также их души после смерти]. Они не войдут в Рай, пока верблюд не пройдет сквозь игольное ушко [а этого не случится никогда]. Таким образом Мы воздаем [мучительным наказанием неверующим] преступникам. 
41.    Им в Аду уготованы ложа, а над ними – [огненные] покрывала. И так Мы воздаем злодеям. 
42.    И верующие, совершавшие праведные поступки – а Мы не возлагаем на человека сверх его возможностей – они обитатели Рая. Они останутся там навечно. 
43.    И Мы извлечем из их груди злобу [и в их сердцах не останется ничего, кроме любви и искренности, так как Рай не является местом проблем, причиной которых является ненависть и злоба], и под ними [под дворцами и деревьями] будут течь [райские] реки. Они [верующие] скажут [войдя в Рай]: «Вся хвала Аллаху, Который наставил нас на это [даровал нам веру, которая стала причиной попадания в эту обитель благоденствия]! И мы [сами] не были бы на истине, если бы Аллах не наставил нас. Поистине, посланники нашего Господа приходили [к нам] с истиной [и ее объяснением]». Им возвестят: «Вот Рай, который вы получили за то, что совершали [из хорошего в земной жизни]».
44.    Обитатели Рая обратятся к обитателям огня: «Мы убедились, что все обещанное нам нашим Господом [в качестве вознаграждения] – истина. Убедились ли вы, что все обещанное вам Господом – истина?» Те ответили: «Да [мы убедились, что обещанное нам наказание – истинно]». Тогда [ангел] глашатай объявил среди них [таким образом, чтобы это было слышно всем, и обитателям Рая и обитателям Ада]: «Да пребудет проклятие Аллаха над злодеями – 
45.    теми, кто сбивал других [рабов] с пути Аллаха [Его истинной религии], пытаясь исказить его [путь истины], и [над теми] кто не верил в вечную жизнь». 
46.    И между ними [обитателями Рая и Ада] будет преграда. На оградах [стене Рая] – люди [верующие, добрых дел которых оказалось недостаточно для попадания в Рай и которые на этой стене будут ожидать решения Аллаха]. Они узнают каждого [из двух групп] из них по их признакам [светлым лицам обитателей Рая и по черным лицам обитателей Ада]. И они обратятся к обитателям Рая: «Мир вам!» Они пока не войдут туда [в Рай], хотя будут желать этого. 
47.    И когда их взгляд [невольно] упадет на обитателей Ада, [то, увидев их черные лица и их страдания] они скажут [прибегая к защите Аллаха]: «Господи! Не помещай нас [в огонь] вместе с людьми [неверующими и] несправедливыми [к самим себе]!» 
48.    И люди на оградах, обратившись к тем, кого опознают по их признакам [по черным лицам, синим глазам и уродливой внешности], скажут [им]: «Не помогло вам [не избавило от наказания] все, что вы копили [богатство и власть], и все, чем вы гордились [считая себя выше остальных]. 
49.    Разве это не те [которых вы считали презренными из-за их бедности], о которых вы клялись, что Аллах никогда не проявит к ним милости [и не введет в Рай этих людей]?» [И людям, находящимся на ограде и ожидающим вхождения в Рай, будет сказано:] «Войдите в Рай! Вы не познаете страха и не будете опечалены». 
50.    И обратятся обитатели Ада к обитателям Рая: «Полейте на нас водой или чем наделил вас Аллах [из питья]». Они скажут: «Поистине, Аллах запретил их [райские еду и напитки] для неверующих, 
51.    которые превратили свою [истинную] религию [которой они должны были следовать] в забаву и игру, и которые обманулись земной жизнью». И сегодня Мы оставим их без милости [навечно в Аду], подобно тому, как они забыли о встрече в этот [великий] день и отвергли Наши знамения. 
52.    И Мы принесли им Книгу, которую разъяснили на основании знания – в качестве верного руководства и милости для верующих людей. 
53.    Неужели [неверующие] ждут чего-либо, кроме исполнения его [Куръана] обещаний [и угроз]? В день, когда они исполнятся, забывшие его прежде [отвергнувшие Куръан] скажут: «Посланники нашего Господа говорили правду. Но найдутся ли для нас заступники, которые заступятся за нас? Или, может, нас вернут обратно [в земную жизнь], чтобы мы совершили не то, что совершали прежде [чтобы мы совершили много хороших дел]?» Они уже нанесли урон самим себе [проведя свою жизнь в неверии], и покинули их те [боги, которых они считали своими заступниками и] которых они выдумали. 
54.    Поистине, ваш Господь –Аллах, Который создал небеса и землю за шесть [земных] дней, и возвысился [возвышением, подобающим величию Его Сущности, без передвижения и занимания места в пространстве]. Он покрывает ночью день, который следует за ней без промедления. Солнце, луна и звезды – все они подчинены Его воле. Без сомнения, Он творит и повелевает [что пожелает]. Возвышен Аллах [и бесконечно далек от любых недостатков], Господь миров! 
55.    Обращайтесь [с мольбами] к Господу вашему смиренно и тайно [про себя]. Поистине, Он не любит нарушающих границы. 
56.    И не распространяйте порок [неверие и зло] на земле после того, как она приведена в порядок. Обращайтесь к Нему [с мольбами] со страхом [что ваши деяния из-за их недостатков не будут приняты] и надеждой [что Он примет их по Своей милости]. Поистине, милость Аллаха [и ответ на мольбы] близка к добродетельным. 
57.    И Он – Тот, Кто отправляет ветры добрыми вестниками Своей милости [дождя]. Когда же они [ветры] приносят тяжелые облака [наполненные водой], Мы гоним их [эти тучи] к мертвой [от засухи] земле и низводим воду, которой выводим [из земли] разнообразные плоды. [Подобно тому, как Мы оживляем мертвую землю] Так же Мы воскрешаем мертвых [выводя их из могил]. [Мы объясняем вам эти аяты] Чтобы вы приняли наставление [и в действительности уверовали в воскрешение]. 
58.    И хорошая земля дает растения по воле ее Господа [хорошо и обильно], а на плохой земле они растут с трудом [скудно и без пользы]. Так Мы объясняем знамения для людей [верующих и] благодарных [Аллаху за Его милости]. 
59.    Поистине, Мы отправили Нуха к его народу [в качестве пророка], и он сказал: «О мой народ! Поклоняйтесь [только] Аллаху, и нет у вас иного бога, кроме Него. Поистине, я боюсь, что вас [если вы не станете поклоняться только Ему] постигнет наказание в Великий день». 
60.    Знатные люди из его народа ответили [на это]: «Мы видим, что ты явно заблуждаешься». 
61.    Он [Нух] сказал: «О мой народ! Я не заблуждаюсь. Напротив, я [направленный к вам] – посланник Господа миров [и поэтому нахожусь на самом правильном пути]. 
62.    Я доношу до вас послания моего Господа и делаю вам наставления [желая лишь блага для вас]. Я знаю от Аллаха то, чего вы не знаете. 
63.    И вы удивляетесь тому, что напоминание от вашего Господа пришло к человеку из вас [из вашего же народа], чтобы он предупредил вас, и чтобы вы защитили себя [от неверия и грехов]? Тогда вас, возможно, помилуют». 
64.    [Несмотря на все увещевания] Они сочли его лжецом, но Мы спасли его и тех, кто был с ним, в ковчеге, и потопили всех, кто посчитал ложью Наши знамения. Поистине, они были слепыми людьми [не увидевшими истину]. 
65.    И [Мы отправили] к адитам их брата Худа. Он сказал: «О мой народ! Поклоняйтесь [только] Аллаху, и нет у вас иного бога, кроме Него. Неужели вы не боитесь [наказания Аллаха]?» 
66.    Неверующая знать из его народа ответила: «Мы видим только, что ты глупец [так как ты отвернулся от религии предков], и считаем тебя лжецом [в твоих утверждениях о пророчестве]». 
67.    Он сказал: «О мой народ! Я не глупец, а, поистине, я – посланник Господа миров [к вам]. 
68.    Я доношу до вас послания моего Господа, и я для вас – советчик, достойный доверия. 
69.    Вы удивляетесь тому, что напоминание от вашего Господа пришло к человеку из вас [из вашего же народа], чтобы он предупредил вас? Вспомните, как Он [ваш Господь] сделал вас преемниками народа Нуха и сделал вас еще более рослыми [и более сильными, чем они]. И помните о милостях Аллаха, чтобы [благодаря этому] вы достигли успеха [в обоих мирах]». 
70.    [В ответ на эти наставления адиты] Сказали: «Неужели ты пришел к нам для того, чтобы мы поклонялись одному Аллаху и отреклись от того, чему поклонялись наши предки? Ниспошли нам то [наказание], чем ты угрожаешь, если ты говоришь правду». 
71.    [Худ] Сказал: «Кара и гнев вашего Господа уже предопределены для вас. Неужели вы станете спорить со мной об именах, придуманных вами и вашими предками [ваши идолы – всего лишь имена; их не существует на самом деле]? Аллах не ниспосылал на это [о том, что они достойны поклонения] никакого довода. [Раз уж вы, несмотря на столько увещеваний, продолжаете упорствовать в своем упрямстве, то] Ждите [кары, которая обрушится на вас] и я подожду [ее] вместе с вами». 
72.    И Мы спасли его и тех [верующих], кто был с ним [от кары, постигшей неверующих], по Нашей милости. И Мы уничтожили [до последнего] тех, кто отверг Наши знамения и не уверовал. 
73.    [Мы отправили] К самудянам их брата Салиха. Он сказал: «О мой народ! Поклоняйтесь [только] Аллаху, и нет у вас иного бога, кроме Него. К вам уже пришло доказательство [моей правдивости и моего пророчества] от вашего Господа. Эта верблюдица Аллаха [вышедшая из скалы] – и есть [чудесное] знамение для вас. Дайте ей пастись на земле Аллаха и не причиняйте ей зла [прогоняя ее с пастбища или пытаясь убить], иначе вас постигнет болезненное наказание. 
74.    И помните, что Аллах сделал вас преемниками адитов и расселил вас по земле. На ее равнинах вы возводите дворцы [в которых живете летом], а в горах высекаете дома [в которых живете зимой]. И помните о милостях Аллаха и не распространяйте на земле беззаконие». 
75.    Горделивая знать из его народа спросила [издеваясь] слабых [и бедных] верующих: «Вы точно знаете, что Салих отправлен [к вам] Господом?» Они ответили: «[Да!] Мы верим во все, с чем он отправлен». 
76.    А высокомерные [неверующие] сказали: «А мы не верим в то, во что вы верите!» 
77.    И [сказав это] они убили верблюдицу [предварительно подрезав ей поджилки], ослушавшись повеления своего Господа [не вредить верблюдице], и сказали: «О Салих! Ниспошли нам то [наказание], чем ты угрожаешь, если ты действительно посланник [Аллаха]». 
78.    И постигло их землетрясение, и на утро они упали [замертво] в своих домах. 
79.    И [Салих] отвернулся от них и сказал: «О мой народ! Я довел до вас послание моего Господа и наставлял вас, но вы не любите наставляющих». 
80.    И [Мы отправили] Лута [пророком к его народу]. И он сказал своему народу: «Неужели вы станете предаваться разврату [гомосексуализма], который до вас не совершал никто из миров?! 
81.    Вы [мужчины] со страстью вступаете в близость с мужчинами вместо женщин. И вы – люди, перешедшие все границы [нравственности, и нет у вас никакого оправдания]». 
82.    И в ответ его народ сказал лишь одно: «Прогоните их [то есть Лута и его последователей] из вашего селения. Поистине, эти люди строят из себя чистых [не запятнанных мужеложством]». 
83.    Мы спасли его [Лута] и его семью, кроме его [неверующей] жены, которая оказалась среди оставшихся [и погибла вместе с ними]. 
84.    И Мы обрушили на них дождь [из камней]. Посмотри же, каков был итог преступников! 
85.    И [Мы отправили] к мадьянитам их брата Шуайба. Он сказал [им]: «О мой народ! Поклоняйтесь Аллаху, ведь нет у вас [как и для остальных людей] другого бога, кроме Него. Уже пришло к вам доказательство от вашего Господа [доказательство, что я – пророк от Аллаха]. Будьте честными, меряя и взвешивая [товары], не присваивайте себе имущество людей и не распространяйте порок на земле [совершая куфр и другие грехи] после того, как на ней наведен порядок [к вам явился пророк]. Это – лучше для вас, если вы верующие [то есть верите мне]. 
86.    И не сидите на дорогах, угрожая [отнять у людей их имущество] и сбивая с пути Аллаха тех, кто уверовал в Него [угрожая им убийством], и стараясь исказить [религию]. И вспомните, как мало вас было, а Он сделал вас многочисленными. И посмотри, каким был итог распространителей порока [до вас, которые не верили своим пророкам]! 
87.    Если часть из вас поверила в то, с чем я [к вам] послан, а другая не поверила [в это], то потерпите, пока Аллах не рассудит нас [покажет, кто прав, а кто заблуждается], ведь Он – самый лучший [самый справедливый] судья».
88.    Высокомерная знать из его народа сказала: «Мы обязательно изгоним тебя, о Шуайб, и верующих вместе с тобой из нашего города, если ты не вернешься в нашу религию [в язычество]». Он спросил: «А если мы не захотим? 
89.    Если мы вернемся в вашу религию после того, как Аллах спас нас от нее, это будет клевета на Аллаха. И мы не вернемся в вашу религию [к вашему неверию], если только этого [нашего унижения и отвращения от истинной религии] не пожелает Аллах, наш Господь. Наш Господь охватывает знанием [абсолютно] все. Лишь на Аллаха мы полагаемся. Господь наш! Реши [спор] между нами и нашим народом по [справедливости и] истине [и покажи, кто из нас прав, а кто нет], ведь Ты – Лучший из решающих». 
90.    И неверующая знать из его народа сказала: «Если вы последуете за Шуайбом [оставив религию отцов], то обязательно понесете урон». 
91.    И обрушилось на них землетрясение, и они упали [замертво] в своих домах. 
92.    Те [неверующие], которые не поверили Шуайбу, [были уничтожены в своих жилищах таким образом] будто никогда и не жили там, и те, которые не поверили Шуайбу, [сами] понесли урон [в обоих мирах]. 
93.    [Когда Шуайб увидел кару, которая обрушилась на его народ] Он отвернулся от них и сказал: «О мой народ! Я довел до вас послание моего Господа [и Его откровение], и я искренне наставлял вас. Как я могу печалиться о неверующих людях [которые из упрямства отвергали истину]?»
94.    И в какое бы селение Мы ни отправляли пророка, Мы всегда подвергали его жителей бедности и болезням, чтобы они обратились [к Аллаху с раскаянием и истинной верой]. 
95.    Затем Мы заменяли им трудность процветанием, и наступало изобилие. Тогда они говорили: «Наших предков также [иногда] постигали бедность и болезни [бедствия, которым мы подвергались, происходили не из-за наших грехов, это обычное дело, которое происходит с людьми]». Мы карали их внезапно, так что они даже не чувствовали [приближение кары].
96.    И если бы жители селений [к которым обращались с призывом пророки] уверовали [отказались от неверия и непокорности] и остерегались [совершения грехов], Мы раскрыли бы им благодать с небес и земли [в виде дождей и пропитания]. Но они не верили [пророкам], и Мы карали их за то, что они приобретали [выбирали – неверие и грехи]. 
97.    Неужели жители селений [погрязнув в пороках] чувствуют себя в безопасности от того, что Наша кара постигнет их [внезапно] ночью, когда они спят? 
98.    Неужели жители селений чувствуют себя в безопасности от того, что Наша кара обрушится на них [внезапно] утром, когда они развлекаются [пребывая в глубочайшей беспечности]? 
99.    Неужели они чувствуют себя в безопасности от испытаний Аллаха [трудностями и благоденствием, а затем наказания]? От испытаний Аллаха [и Его кары] чувствуют себя в безопасности только люди, терпящие урон [обреченные на несчастье в обоих мирах]. 
100.    Разве не осознают унаследовавшие земли [в окрестностях Мекки] от ее прежних обитателей [которые были уничтожены], что если бы Мы пожелали, то покарали бы их за грехи [как покарали прежние поколения]? Мы [не пожелав для них веры] запечатываем их сердца, так что они не слышат [не получают пользу от наставлений и не могут извлечь уроки из рассказов о гибели прежних народов, которые не уверовали]. 
101.    Мы рассказываем тебе истории об этих городах [где жили народы Нуха, адиты и самудяне]. Их посланники приходили к ним с доказательствами [и чудесами]. Однако они не хотели верить в то, что считали ложью до того [как увидели чудеса пророков, подтверждающие истинность их слов]. Так Аллах [накрепко] запечатывает сердца неверующих. 
102.    И большая часть из них [из этих людей] не остались верны обещанию [завету, который они дали в предвечности]. Поистине, большая часть из них нечестивцы [сбившиеся с истинного пути]. 
103.    После них [ранее упомянутых пророков] Мы отправили Мусу с нашими знамениями [и чудесами] к Фараону и его знати, но они поступили с ними вероломно [отвергнув их]. Посмотри же, каким [ужасным] был итог [этих] порочных людей! 

Продолжение тафсира будет в следующих публикациях. Всего в суре «Аль-Аграф» 206 аятов.

7. Әл-Әгъраф (Киртәләр) сүрәсе - Мәккә чоры, 206 аять.

Рәхимле һәм шәфкатьле Аллаһ исеме белән!

1.    Әлиф ләәәм мииим сааад.
2.    [Бу Коръәни Кәрим шундый бөек] Китап ки, аның белән [бөтен кешеләрне] кисәтүең һәм иман китерүчеләргә бер үгет булсын өчен, [Безнең тарафтан] сиңа иңдерелде. Аннан синең күңелеңдә [бернинди] тарлык булмасын.
3.    Раббыгыздан сезгә иңдерелгән нәрсәгә [Коръән белән сөннәткә] иярегез. Аны ташлап, [көферлеккә һәм адашуга илтә торган] башка дусларга иярмәгез. Бик аз искә аласыз шул [шуңа күрә Аллаһның динен ташлап, бүтәннәргә иярәсез].
4.    [Иман китермәгәннәре өчен] Күпме авылларны һәлак иттек! Газабыбыз аларга [Лутның [галәйһиссәлам] кавеменә килгән кебек] төнлә [йоклаган чакларында] яки [Шугаебның [галәйһиссәлам] кавеменә килгән кебек көн уртасында черем итеп ала торган] кайлүлә вакытында килгән иде.
5.    [Каты] Газабыбыз аларга килгәч, аларның [гаепләрен танып кылынган] догалары: «Һичшиксез, без [ширек кушкан] залим кешеләр булдык!» – дип әйтү генә булды.
6.    Һичшиксез, үзләренә [пәйгамбәр] җибәрелгән кешеләрдән [илчеләребезгә иярү-иярмәүләрен] сораячакбыз. Һичшиксез, [пәйгамбәр буларак] җибәрелгән кешеләрдән дә [өммәтләре тарафыннан ничек каршыланганнарын] сораячакбыз.
7.    Аларга, һичшиксез, [пәйгамбәрләргә дә, өммәтләренә дә яшерен-ачык һәрнәрсә хакында дөп-дөрес] гыйлем белән [бөтен кылганнарын] сөйләп бирәчәкбез. Без бит [алардан һәм аларның гамәлләреннән] ерак калмадык [хәбәрсез булмадык].
8.    Ул көнне үлчәү – хак. Кемнәрнең үлчәве авыррак тартса, шулар уңышка ирешерләр.
9.    Әмма кемнең үлчәве җиңел тартса, Безнең аятьләребезгә карата булган золым сәбәпле, үз-үзләренә зарар салырлар.
10.    Без сезне җирдә урнаштырдык һәм сезгә анда яшәү өчен кирәк нәрсәләр билгеләдек. Бик аз шөкер итәсез.
11.    Һичшиксез, без сезне [атагыз Адәмне бер балчыктан] яралттык, аннары сезне [атагызны] шәкелләндердек, аннары фәрештәләргә: «Адәмгә сәҗдә кылыгыз», – дидек, алар исә сәҗдәгә киттеләр, Иблис кенә сәҗдә кылучылардан булмады.
12.    Ул: «Сиңа әмер иткән чагымда, сәҗдә кылудан сине нәрсә тыеп калды?» – диде. Ул: «Мин аңардан яхшыракмын, чөнки Син мине уттан яралттың, аны исә балчыктан бар иттең», – диде.
13.    Ул: «Алайса төш моннан! Сиңа монда үзеңне әллә кемгә кую ярамас. Чык! Һичшиксез, син – хур ителгәннәрдән», – диде.
14.    Ул: «Алар терелтеләчәк көнгә кадәр миңа кичектерү бир», – диде.
15.    Ул [Аллаһы Тәгалә]: «Һичшиксез, син кичектерү бирелгәннәрдән», – диде.
16.    Ул әйтте: «Мине аздырганың өчен, мин Синең туры [Ислам] юлыңда, һичшиксез, аларга каршы [киртә булып] утырачакмын.
17.    Аннары мин аларга – алларыннан һәм артларыннан, уңнарыннан һәм сулларыннан [вәсвәсәләр бирер өчен, һәр дүрт тарафларыннан] киләчәкмен, һәм Син аларның күпчелеген шөкер итүчеләр буларак тапмаячаксың».
18.    Ул әйтте: «Хур ителгән һәм сөрелгән буларак моннан чык! Алардан кем дә кем сиңа иярер булса, сезнең барчагыз белән җәһәннәмне тутырачакмын.
19.    И, Адәм! Син хатының белән бергә җәннәттә урнаш. Икегез дә үзегез теләгән урыннан [теләгәнегезне] ашагыз, әмма шушы агачка якын килмәгез, юкса икегез дә золым иткән кешеләрдән булырсыз».
20.    Шайтан: «Ике фәрештә булырсыз яки икегез дә [җәннәттә] мәңге калучылардан булырсыз дип, Раббыгыз сезгә бу агачны тыйды», – диде һәм аларның [нурлы бер кием белән] капланган гаурәтләрен үзләренә күрсәтер өчен икесенә дә вәсвәсә бирде.
21.    Ул икесенә дә ант итте: «Һичшиксез, мин икегез өчен дә нәсыйхәт бирүчеләрдәнмен».
22.    Ул бер алдау белән икесен дә [түбәнлеккә] төшерде. Һәм алар икесе дә ул агачтан татып карагач, гаурәтләре үзләренә ачылды, һәм алар өсләренә җәннәт [инҗир] яфраклары ябыштыра башладылар. Раббылары аларга эндәште: «Сезнең икегезгә дә бу агачны тыймаган идемме, сезгә: «Һичшиксез, шайтан – сезнең икегезгә дә ап-ачык бер дошман», – димәгән идемме?»
23.    [Бу сүзләрне ишетүгә, аларның икесе дә үз гаепләрен танып:] «И, Раббыбыз! Без [әмереңә каршы төшеп, үзебезне җәннәттән чыгарырлык эш эшләп] үз-үзләребезгә золым иттек. Әгәр дә Син безне гафу итмәсәң һәм безгә мәрхәмәт итмәсәң, без [бер шиксез, ике җиһанда да иң зур] зарар күргәннәрдән булырбыз», – диделәр.
24.    [Шулвакыт Аллаһ Адәм, Хава һәм Иблискә мөрәҗәгать итеп] Әйтте: «Бер-берләрегезгә дошман буларак [җәннәттән] чыгыгыз. Сезгә яшәү урыны һәм [әҗәлегез җитеп үлгәнчегә кадәр] вакытлыча файдалану урыны – җирдә».
25.    [Аллаһ] Әйтте: «Анда [җирдә] яшәячәксез, анда үләчәксез һәм [терелтелгән вакытта] аннан чыгарылачаксыз».
26.    И, Адәм балалары! Без сезгә гаурәтләрегезне каплар өчен бер кием һәм [бизәнер өчен] зиннәт иңдердек. [Иман, Аллаһтан курку, яхшы әхлак һәм гаурәт урыннарын каплау кебек] Тәкъвалык киеме моннан [бизәкле киемнәрдән] яхшырак. Бу [киемнәрнең иңдерелүе] Аллаһның билгеләреннән, – бәлки, алар [нигъмәтләребез турында] уйлап карарлар [һәм кабахәт эшләрдән сакланырлар].
27.    И, Адәм балалары! Икесенә дә гаурәтләрен күрсәтер өчен, киемнәрен салдырып, ата-анагызны җәннәттән чыгарганы кебек, шайтан [җәннәткә керүегезгә киртә булырлык гөнаһлар эшләтеп] сезне дә адаштырмасын. Һичшиксез, ул [шайтан], гаскәрләре белән бергә, сез аларны күрә алмаган җирдән сезне күрә. [Шуңа күрә алардан сакланырга тиешсез]. Һичшиксез, Без шайтаннарны иман итмәгән кешеләргә дуслар иттек.
28.    Алар кабахәтлек эшләгәндә [акланырга теләп]: «Без аталарыбызның шулай иткәннәрен күрдек [һәм аларга иярдек]. Безгә моны Аллаһ әмер итте», – диләр. [Расүлем!] Әйт: «Һичшиксез, Аллаһ кабахәт эшләрне әмер итми. [Дөреслеген] Үзегез белмәгән нәрсәләрне Аллаһка карата [ялганлап] сөйлисезме әллә?»
29.    [Расүлем!] Әйт: «Раббым [миңа дөреслек һәм] гаделлекне әмер итте. Һәр сәҗдә [һәм намаз] вакытында йөзләрегезне [кыйблага] юнәлтегез һәм ихлас күңел белән Аңа гына коллык итегез. Сезне башта [яланаяк, ялангач һәм сөннәтсез] бар иткәне кебек, [терелткәч тә, янә шул хәлдә Аңа] кайтачаксыз.»
30.    Ул [Аллаһы Тәгалә] бер фирканы һидаять итте. Бер фирка исә адашуга дучар булды. Алар [үз теләкләре белән] Аллаһны калдырып, шайтаннарны дус иттеләр [һәм, шул сәбәпле, юлдан яздырылуга лаек булдылар]. Алар [һаман да] үзләрен һидаятькә ирешкән кешеләр дип уйлыйлар.
31.    И, Адәм балалары! Һәр сәҗдә вакытында [гаурәт урыннарыгызны каплый торган зиннәтле] киемегезне киегез. Ашагыз, эчегез, әмма [хәләлне харам итеп, яки харамга катышып, яки туклык чиген узып] исраф итмәгез. Һичшиксез, Ул [Раббыгыз] исрафчы кешеләрне сөйми.
32.    [Расүлем! Ялангач килеш тәваф кылган мөшрикләргә] Әйт: «Аллаһның коллары өчен [уртага] чыгарган зиннәтләрен [бизәкле киемнәрне, рөхсәт ителгән бизәнгеч әйберләрне] һәм тәмле ризыкларын кем харам итте [аларны киюдән тыеласыз]?» [Расүлем!] Әйт: «Кыямәт көнендә исә алар [ул тәмле ашамлыклар һәм эчемлекләр] бу дөнья тормышында иман китергән кешеләр өчен [булачак]. [Коръәннең хаклыгын] Белгән кавемгә аятьләрне [дә] шул рәвешчә [төгәл] аңлатабыз».
33.    [Расүлем!] Әйт: «Раббым [зина һәм риба кебек] кабахәт нәрсәләрне, аларның ачык булганын һәм яшерен калганын, [хәмер һәм отышлы уен кебек] гөнаһның бөтенесен, [золым, кеше хакына керү кебек] нахакка кул сузуны, [илаһилыгы] хакында бернинди дәлил иңдерелмәгән теләсә нәрсәне Аллаһка тиңдәш итүегезне һәм үзегез белмәгән нәрсәләрне Аллаһка карата сөйләвегезне харам кылды».
34.    [Пәйгамбәрләрен инкяр иткән] Һәр өммәт өчен [билгеләнгән] бер әҗәл бар. Әҗәлләре җиткәч, аны бер сәгатькә генә дә артка да, алга дә күчерә алмаслар.
35.    И, Адәм балалары! Әгәр сезгә үз арагыздан расүлләр килсә, һәм алар сезгә Минем аятьләремне бәян итсәләр, кемнәр [ширектән һәм ул аятьләргә каршы төшүдән] саклана һәм [гамәлен] төзәтә, шуларга [Кыямәт көнендә] бернинди курку да булмас, һәм [дөнья нигъмәтләреннән мәхрүм калганнары өчен] алар хәсрәт тә чикмәячәкләр.
36.    Әмма Минем аятьләремне ялганга санаучылар һәм, алардан ерагаеп, тәкәбберләнүчеләр – Ут әһелләре [булачаклар]. Алар анда [һич чыкмыйча] мәңге калачаклар.
37.    Аллаһка карата ялган уйлап чыгарган яки Аның аятьләрен ялган санаган кешеләрдән дә залимрәк кем бар? Алар [ризыклары һәм әҗәлләре белән бәйле] язылган насыйпларын үзләренә алачаклар [һәм билгеле бервакыт аның белән файдаланачаклар]. [Ахыр чиктә] Җаннарын алыр өчен [үлем фәрештәсе һәм аның ярдәмчеләреннән торган] илчеләребез аларга килгәч: «Аллаһны ташлап табынган нәрсәләрегез кайда соң?» – диярләр. Алар: «Бездән югалдылар [иң читен вакытыбызда аларны яныбызда күрмибез]», – диярләр һәм үзләренең [чыннан да] кяфер кешеләр икәнлекләренә үз-үзләренә каршы шаһитлык итәрләр.
38.    [Кыямәт көнендә Аллаһы Тәгалә аларга:] «Сездән алда үткән җен һәм кеше җәмәгатьләре арасында сез дә Ут эченә керегез!» – дияр. Һәрбер [кяфер] өммәт [җәһәннәмгә] кергәч, үз охшашына ләгънәт укыр. Һәммәсе дә анда җыелып беткәч исә, иң соңгылары иң әүвәлгеләре турында: «И, Раббыбыз! Менә болар безне юлдан яздырды, аларга Уттан икеләтә газап бир», – диярләр. Ул [Аллаһы Тәгалә] исә: «[Алдагыларның да, ияргәннәрнең дә] Һәрберенә икеләтә [газап] бар, ләкин сез [кемнең башына ни килгәнен] белмисез», – дияр.
39.    [Моны ишеткән] Әүвәлгеләре исә соңгыларына: «Сезнең безнең алда бернинди өстенлегегез булмады. [Үз теләгегез белән безгә ияреп] Кылган [начар] нәрсәләрегез сәбәпле, бу газапны татыгыз», – диярләр.
40.    Безнең аятьләребезне ялганга санаган кешеләр һәм, алардан ерагаеп, тәкәбберләнүчеләр өчен күк капкалары [аз гына булса да] ачылмаячак, һәм дөя энә күзеннән чыкканчы, алар җәннәткә [мәңге] керә алмаячаклар. Без ул [ширек кебек иң зур гөнаһны эшләгән] гөнаһлыларны шулай [дәһшәтле бер газап белән] җәзаландырырбыз.
41.    Аларга җәһәннәмнән – бер түшәк, өсләреннән исә [аларны каплаган ут] япмалар [булыр]. Без ул залимнәрне әнә шулай [каты бер газап белән] җәзаландырырбыз.
42.    Әмма [Безнең аятьләребезгә] иман китергән һәм [гыйбадәтләрен авырсынмыйча, намаз, ураза, хаҗ, зәкят кебек] изге гамәлләр кылган кешеләр, Без [болай да] беркемгә дә көченнән килмәгәнне йөкләмибез [шуңа күрә һәр кол үз көче нисбәтендә гамәл кылып, мәңгелек бәхет казана ала], әнә шулар – җәннәт әһелләре. Алар анда мәңге калачак.
43.    Без аларның күкрәкләрендәге [дөньядан калган] ачуны суырып чыгарачакбыз. [Моннан соң алар арасында сөю һәм ихласлыктан башка берни дә калмас, чөнки җәннәт – ачу һәм нәфрәттән туган борчулар урыны түгел, аларның җәннәттәге сарайлары һәм агачлары] Асларыннан елгалар агып торыр. Алар [җәннәткә кергәч]: «Барча мактаулар безне моңа [нигъмәт йортына керү чарасы булган иманга] һидаять иткән Аллаһка. Аллаһ безне [Исламга] һидаять итмәсә, без [үзебез белеп, берничек тә] һидаятьне таба алмас идек. Раббыбызның расүлләре [безгә] хакны алып килделәр [алар юнәлтүе белән дөньяда чакта шиксез ышанган нәрсәләрне хәзер үз күзләребез белән күрдек]», – диярләр. [Шулвакыт Аллаһ тарафыннан:] «Менә – җәннәт. Кылган [изге] гамәлләрегез сәбәпле, сез [Аллаһның рәхмәтенә ирештегез һәм мирас алган кебек] аңа варис ителдегез», – дип хәбәр кылыныр.
44.    Җәннәт әһелләре җәһәннәм әһелләренә: «Без Раббыбызның безгә вәгъдә иткән нәрсәсен хак буларак таптык. Сез дә Раббыгызның вәгъдә иткән нәрсәсен хак таптыгызмы?» – дип хәбәр итәрләр. Алар: «Әйе! [Без Аллаһның кисәтүләре хак булганына инандык]», – диярләр. Шуннан бер сөрәнче [фәрештә] игълан итәр: «Аллаһның ләгънәте залимнәргә төшсен!
45.    Алар Аллаһның юлыннан яздырдылар, аны үзгәртергә тырыштылар, һәм алар Ахирәтне инкяр иттеләр».
46.    [Җәннәткә керүчеләр белән җәһәннәмгә ташланучыларның] Икесе арасында бер пәрдә бар. Әгърафта һәрберсен [йөзләренең аклыгы һәм каралыгы кебек] билгеләрдән танучы кешеләр [булачак]. Алар җәннәт әһелләренә: «Сәлам сезгә!» – дип кычкырырлар, әмма [җәннәткә керергә] ашкынсалар да, [хәзергә] анда керә алмаслар.
47.    Әмма [ихтыярсыздан] күзләре Ут әһелләренә төшкәч [аларның чырайлары каралыгын һәм чиккән газапларын күргәч, Аллаһы Тәгаләгә сыенып]: «И, Раббыбыз! Безне бу [үз-үзләренә] золым иткәннәр [кяферләр] белән бергә [Утка төшүчеләрдән] итмә!» – диярләр.
48.    Әгърафтагылар [йөзләренең каралыгы, җирәнгечлеге кебек начар] билгеләреннән таныган кешеләргә кычкырып әйтерләр: «Җыйганнарыгыз [малларыгыз] һәм [Аллаһка карата да, халыкка карата да] тәкәбберләнүегез [чиккән газапларыгыздан] сезне саклый алмады.
49.    [Фәкыйрьлекләре өчен түбән күреп:] «Аллаһ аларга бернинди дә рәхмәт ирештермәс», – дип ант иткән кешеләрегез болармы? [Аллаһы Тәгалә әгърафта җәннәткә керүне көткән кешеләргә:] «Керегез җәннәткә! Сезгә бернинди курку да юк, сез хәсрәт тә чикмәячәксез [дип әйтәчәк].
50.    Ут әһелләре [җәһәннәмдә ачлыктан һәм сусызлыктан интеккәнлектән] җәннәт әһелләренә: «Безгә су яки Аллаһ сезне ризыкландырган [ашамлык-эчемлек кебек] нәрсәләрдән койсагызчы» – дип [ялварып] эндәшерләр. Алар исә әйтерләр: «Аллаһ аларның [ашамлык-эчемлекнең] икесен дә кяферләр өчен тыйды.
51.    [Хәләлләргә һәм харамнарга кагылышлы уйдырма чыгарган] Диннәрен күңел ачу, бер уен иткән һәм дөнья тормышы үзләрен алдаган кешеләргә [әлбәттә, җәннәт нигъмәтләре харам ителәчәк]». Алар Безнең аятьләребезне [белә торып] инкяр иткәнлекләреннән, һәм [һич онытылмавы тиеш булган] бу көннәре белән очрашачакларын онытканнары өчен, аларны [мәңгегә җәһәннәмдә] калдырачакбыз.
52.    Һичшиксез, иман китергән бер кавем өчен бер һидаять һәм [олуг] рәхмәт булсын дип, Без аларга [бик кадерле] бер китап бирдек һәм [мәңгелек һәм иң өстен] гыйлем белән аны [иман, хөкем һәм вәгазьләр хәлендә тәфсилле] бәян иттек.
53.    Алар [кяферләр, инкярларында кала биреп] аның [Коръәннең куркытулы хәбәрләре] тормышка ашырылуын көтәләр. Аның аңлатмасы [мәйданга] киләчәк көнне, элек аны [игътибарсыз калдырып] оныткан кешеләр: «Раббыбызның расүлләре безгә хакны китергән иде. Безгә шәфәгать кылачак шәфәгатьчеләр бармы? Яки [элек] кылган [начар] гамәлләрдән башка нәрсәләр кылыр өчен [дөньяга] кире кайтыйкмы?» Һичшиксез, алар [гомерләрен көферлеккә сарыф итү белән] үз-үзләренә зарар салдылар һәм [«шәфәгатьчеләребез» дигән] уйдырма нәрсәләре алардан югалды.
54.    Һичшиксез, сезнең Раббыгыз – Аллаһ ки, Ул күкләрне, җирне, кояшны, айны һәм йолдызларны [акыллы барлыклар кебек] әмеренә буйсындырылган [һәм өсләренә йөкләнгән һичбер вазифаны да үтәми калмаган] барлыклар буларак, [дөнья көннәреннән] алты көн [микъдарына тиң вакыт] эчендә яралтты. Шуннан соң [ниндидер бер урынга урнашудан пакь буларак, Затына килешкән шәкелдә] Гарешкә истива кылды. Ул көнне төн белән каплый, ул [көн] исә аның артыннан ашыгып иярә. [Яхшы белегез ки] Ул гына бар итә һәм идарә итә. Галәмнәрнең Раббысы булган Аллаһ – бик Бөек һәм Олуг.
55.    Раббыгызга тыйнаклык белән яшерен дога кылыгыз. Һичшиксез, Ул [пәйгамбәр булырга теләү һәм күкләргә күтәрүне таләп итү кебек мәгънәсез догалар кылып һәм дога кылганда бик каты кычкырып] чиктән ашканнарны сөйми.
56.    Төзек хәлгә китерелгәннән соң, [көферлек һәм залимлек кылу белән] җирдә бозыклык чыгармагыз, куркып һәм [рәхмәт-шәфкате белән кабул итүен] өмет итеп, Аңа дога кылыгыз. Һичшиксез, Аллаһның рәхмәте [догаларын һәм бүтән гамәлләрен яхшы кылган] игелекле кешеләргә [бик] якын.
57.    Ул – рәхмәте [булган яңгыр] алдыннан сөендерүчеләр итеп җилләрне җибәрүче. Аннары алар [күп су белән тулы] авыр-авыр болытларны [җиңел генә] алып килгәч, Без аны [корылыктан] үлгән бер өлкәгә куабыз, [анда] суны яудырабыз һәм, аның сәбәпле, җимешләрнең бөтенесен үстерәбез. [Үле туфракны терелткәнебез кебек] Үлеләрне дә шулай [каберләреннән] терелтәчәкбез. Бәлки, сез уйларсыз.
58.    [Туфрагы уңдырышлы һәм] Яхшы җирнең үсемлеге Раббыңның рөхсәте [һәм теләве] белән [мул һәм матур булып] үсә. Әмма начарында исә алар аз үсә. [Аллаһы Тәгаләнең нигъмәтләренә] Шөкер итүче [мөэмин] кешеләр өчен Без аятьләребезне шулай [мисаллар белән бизәп] аңлатабыз.
59.    Без инде Нухны [галәйһиссәлам] кавеменә [пәйгамбәр итеп] җибәргән идек. Ул: «И, кавемем! Аллаһка [гына] гыйбадәт кылыгыз, сезнең Аннан башка һичбер илаһыгыз юк. Мин [Аңа гыйбадәт кылмаган хәлегездә] сезгә [киләчәк] олуг Көннең газабыннан куркамын», – дигән иде.
60.    Кавеменнән олуглары [аның бу нәсыйхәтләренә]: «Һичшиксез, без сине [хак юлдан] ап-ачык бер адашу эчендә күрәбез», – диде.
61.    [Нух [галәйһиссәлам] аларның бу сүзләренә каршы] Әйтте: «И, кавемем! Миндә адашу юк, ләкин мин галәмнәрнең Раббысыннан [сезгә җибәрелгән] бер илчемен.
62.    Мин сезгә Раббымның вәхиләрен ирештерәмен һәм сезгә игелек кенә телимен. Мин сезнең белмәгәннәрегезне Аллаһтан беләмен.
63.    Әллә инде сезнең [ширектән һәм гөнаһлардан сакланып] тәкъва булуыгыз һәм [шул сәбәпле Аллаһ тарафыннан] мәрхәмәт ителүегез өчен үз арагыздан бер затка сезне кисәтергә дип Раббыгыздан бер үгет килүенә гаҗәпләндегезме?»
64.    [Шулкадәр вәгазьләргә карамастан] Алар аны ялганчыга санадылар, нәтиҗәдә, Без аны һәм көймәдә аның янында булганнарны коткардык, аятьләребезне [һәм могҗизаларыбызны] ялганга санаучыларны исә суга батырдык. Һичшиксез, алар [күңел күзләре] сукыр бер кавем иде.
65.    Гад кавеменә исә [нәселдәшлек ягыннан] кардәшләре [булган] Һудны [галәйһиссәлам] җибәргән идек]. Ул әйтте: «И, кавемем! Аллаһка [гына] гыйбадәт кылыгыз, сезнең Аннан башка һичбер илаһыгыз юк. [Нух кавеменең һәлак булуын белә торып] Һаман [Аллаһның газабыннан] курыкмыйсызмы әллә?»
66.    Кавеме эченнән кяфер булган олуг кешеләре әйтте: «[Аталарыбызның динен ташлаганың өчен] Һичшиксез, без синең бер акылсызлык эчендә булганыңны күрәбез һәм без сине [үзен пәйгамбәр итеп күрсәтергә маташкан] ялганчылардан саныйбыз».
67.    Ул әйтте: «И, кавемем! Миндә акылсызлык юк, ләкин мин галәмнәрнең Раббысыннан [сезгә җибәрелгән] бер илчемен.
68.    Мин сезгә Раббымның вәхиләрен ирештерәмен һәм мин – сезнең өчен ышанычлы киңәшче.
69.    Үз арагыздан бер затка сезне кисәтер өчен Раббыгыздан сезгә бер үгет килүенә гаҗәпләнәсезме әллә? Хәтерләгез, Ул [Раббыгыз] Нух [галәйһиссәлам] кавеме артыннан сезне [дөньяда аларның урынын алган] хәлифәләр итте һәм сезгә [башка кешеләргә караганда] яралтылышта озынрак буй бирде. Аллаһның нигъмәтләрен истә тотыгыз [һәм бу сезне шөкер кылырга һәм изге гамәлләргә өндәп торсын], – бәлки, сез [борчуларыгыздан котылып] уңышка ирешерсез».
70.    [Бу нәсыйхәтләргә каршы, гад кавеме] Әйттеләр: «Син без аталарыбыз табынганнарны ташлыйк һәм бер генә булган Аллаһка гыйбадәт кылыйк, дип килдеңме әллә? Әгәр [куркытуларыңа] тугры кешеләрдән булсаң, вәгъдә иткәнеңне [хәзер үк] безгә китер [дә карап карыйк]».
71.    Ул [Һуд [галәйһиссәлам] исә: «Раббыгыздан сезгә бер газап һәм [үч тулы] бер ачу иңде инде. Әллә сез үзегез һәм аталарыгыз [илаһ дип] биргән [ияләре билгесез коры] исемнәр хакында минем белән сүз көрәштерәсез? Аллаһ алар хакында бернинди дә дәлил иңдермәде бит. [Үзегезгә килгән шулкадәр хакыйкатьләргә карамастан, кирелегегездә кала бирәсез икән, башыгызга киләчәк бәлане] Көтегез, мин дә сезнең белән [моны] көтәчәкмен», – диде.
72.    Рәхмәтебез белән Без аны һәм аның белән булган [иманлы] кешеләрне [инкярчыларның башына килгән ул бәладән] коткардык, Безнең аятьләребезне ялганга санаган һәм [көферлектән берничек тә ваз кичмичә, күргән бер могҗизага да] иман китермәгән кешеләрне [тамырдан] юк иттек.
73.    Сәмудка исә [нәселдәшлек ягыннан] кардәшләре [булган] Салихны [галәйһиссәлам] җибәргән идек]. Ул әйтте: «И, кавемем! Аллаһка [гына] гыйбадәт кылыгыз, сезнең Аннан башка һичбер илаһыгыз юк. [Пәйгамбәрлегемнең дөреслеген раслап] Сезгә Раббыгыздан ап-ачык бер дәлил килде. Бу – Аллаһның [кодрәте белән кыядан чыккан ана] дөясе сезгә аять [һәм могҗиза] буларак [җибәрелде]. Аны [үз хәлендә] калдырыгыз, Аллаһның җирендә утласын. [Аны этеп-төртеп, көтүлекләрдән куып һәм суеп] Аңа зыян китермәгез, югыйсә, сезгә тилмерткеч бер газап киләчәк.
74.    Хәтерләгез, Ул [Аллаһы Тәгалә] гад [кавеме] артыннан сезне [аларның урынына үткәреп, теләгәнегезчә хуҗа булган] хәлифәләр итте һәм сезне [Хиҗр дип аталган] урында урнаштырды ки, сез аның тигезлекләреннән сарайлар төзедегез, тауларын исә өйләр итеп чокыдыгыз. Аллаһның нигъмәтләрен истә тотыгыз һәм җирдә бозыклык чыгарып йөрмәгез».
75.    Кавеме эченнән тәкәбберләнгән олуг кешеләр кимсетелгән иман китерүчеләргә [мыскыл итеп]: «Сез [чыннан да] Салихны Раббысыннан җибәрелгән бер кеше дип беләсезме әллә?» – диде. Алар: «[Әйе!] Һичшиксез, без аның белән иңдерелгән нәрсәгә иман китердек», – диделәр.
76.    Тәкәбберләнгән кешеләр исә: «Һичшиксез, без сез иман китергән нәрсәне инкяр итәбез», – диде.
77.    Алар Раббыларының [дөясенә кагылмау] әмереннән тәкәбберләнделәр һәм [аякларын чабудан эшне башлап, ахыр чиктә ул] дөяне суйдылар да: «Әй Салих! Әгәр [чыннан да] илчеләрдән булсаң, вәгъдә иткәнеңне [хәзер үк] безгә китер [дә карап карыйк]», – диделәр.
78.    Аларны каты тетрәү тотты һәм алар [һәлакәткә дучар ителгән үлеләр хәлендә] өйләрендә җиргә капланып калганнарга әверелделәр.
79.    [Салих [галәйһиссәлам], имансызлык сәбәпле, башларына килгән һәлакәткә борчылып] Алардан йөз чөерде дә: «И, кавемем! Мин сезгә Раббымның вәхиен ирештердем һәм сезгә игелек кенә теләдем, ләкин сез [нәсыйхәт итеп] игелек теләүчеләрне [беркайчан да] сөймисез», – диде.
80.    Лутны да [галәйһиссәлам] өммәтенә пәйгамбәр итеп Без җибәргән идек]. Менә ул кавеменә әйтте: «Галәмнәрдән һичбере сезгә кадәр [мондый бернәрсә] кылмаган шул кабахәт эшне кыласызмы әллә?»
81.    Сез, хатыннарыгызны калдырып, шәһвәт белән ирләргә якынаясыз [җенестәшләрегез белән мөнәсәбәттә буласыз]. Һичшиксез, сез – [һәр эштә] чиктән ашучы кавем».
82.    Кавеменең җавабы исә: «Аларны [Лутны һәм аңа иман китерүчеләрне] өлкәгездән куыгыз. Һичшиксез, алар – пакь булырга тырышкан кешеләр», – дию генә булды.
83.    Без аны һәм, [кяфер булган] хатыныннан тыш, гаиләсен [инкярчыларга килгән ул газаптан] коткардык. Ул [хатыны] исә [йортларында һәлак булучылар арасында] калганнардан булды.
84.    Без аларга [кызган балчык ташларыннан тиңе булмаган] бер яңгыр яудырдык. Гөнаһлыларның [үкенечле] ахыры нинди булганын кара [да күр]!
85.    Мәдйәнгә исә [нәселдәшлек ягыннан] кардәшләре [булган] Шугайбны [галәйһиссәлам] җибәрдек]. Ул әйтте: «И, кавемем! Аллаһка [гына] гыйбадәт кылыгыз, сезнең Аннан башка һичбер илаһыгыз юк. [Пәйгамбәрлегемнең дөреслеген раслап] Сезгә Раббыгыздан ап-ачык бер дәлил килде. [Нәрсәнедер сатканда, авырлыгын яки буен-иңен] төгәл үлчәгез һәм кешеләргә [үз малларын һәм] әйберләрен киметмәгез. [Пәйгамбәрләр аша] Төзәтелгәннән соң җирдә [көферлек һәм залимлек кылып] бозыклык чыгармагыз. Әгәр иман китергән кешеләр булсагыз, бу [нәрсәләр дөнья мәнфәгатегез ягыннан да, Ахирәттә рәхәт чигүегез ягыннан да] сезнең өчен яхшырак.
86.    Сез Аңа ышанган кешеләрне [үлем белән] куркытып һәм Аллаһның [җәннәтенә илтә торган] юлыннан яздырып, аны [тәнкыйтьләрегез утына тотып] бозмакчы булып [шайтан кебек поскыннар оештыра-оештыра] һәр юлда [Аллаһның пәйгамбәрләре белән күрешергә теләүчеләргә комачаулар өчен: «Ул бит бер ялганчы, кара, динеңнән яздыра күрмәсен!» – кебек сүзләр сөйләп, кешеләрнең иманнарына киртә булып] утырмагыз. Хәтерләгез, сез [сан, мал һәм шәрәф ягыннан] бик аз [нәрсәләргә ия] идегез, Ул исә [нәселегезгә һәм малыгызга бәрәкәт биреп һәм түбәнлектән соң сезне куәтле итеп, һәр яктан] сезне күбәйтте. Карагыз, [сездән алда килеп киткән Нух, гад һәм сәмуд кавеме кебек] бозыклык кылучыларның [аянычлы] ахыры нинди булды!
87.    Әгәр сездән бер өлешегез җибәрелгән нәрсәгә ышанса, икенчеләрегез [моңа] ышанмаса, Аллаһ [кайсыгызга ярдәм итеп, кайсыгызны хур вә рисвай итеп] арабызда хөкем биргәнчегә кадәр сабыр итегез. Ул бит – хакимнәрнең иң яхшысы».
88.    Кавеме эченнән тәкәбберләнгән олуг кешеләр: «И, Шугайб! Без сине дә, сиңа иман китергән кешеләрне дә, һичшиксез, синең белән бергә өлкәбездән куачакбыз, яки син безнең динебезгә [көферлеккә] кайтачаксың», – диде. Ул [Шугайб [галәйһиссәлам] исә әйтте: «Без [сезнең динегезне] теләмәгән кешеләр булсак та [безне моңа мәҗбүр итәчәксез]?
89.    Аллаһ безне аннан коткарганнан соң, сезнең динегезгә кайтсак, Аллаһка карата [зур] ялган уйдырмада булырбыз. Раббыбыз булган Аллаһ теләмәсә, безгә аңа [сезнең кебек кяферләрнең юлына] кайтырга ярамас. Раббыбыз һәрнәрсәне гыйлеме белән уратып алган. Без [иманыбызда нык калу мәсьәләсендә] Аллаһка гына тәвәккәл кылдык. И, Раббыбыз! Безнең белән кавемебез арасында хак [һәм гаделлек] белән хөкем бир. Син бит – хөкем бирүчеләрнең иң яхшысы. [Чөнки бер генә хөкемеңдә дә золым һәм гаделсезлек юк]».
90.    Кавеме эченнән кяфер булган олуг кешеләре әйтте: «[Аталарыбызның динен ташлап] Шугайбка [галәйһиссәлам] иярсәгез, һичшиксез, үз-үзләренә зарар китерүчеләрдән булырсыз».
91.    Аларны җир тетрәү тотты һәм алар [һәлакәткә дучар ителгән хәрәкәтсез үлеләр хәлендә] өйләрендә җиргә капланып калганнарга әверелделәр.
92.    Шугайбны [галәйһиссәлам] ялганчыга санаучылар [өйләрендә шундый бер һәлакәткә дучар ителделәр ки] гүя анда һич яшәмәгән кебек булдылар. Шугайбны [галәйһиссәлам] ялганчыга санаучылар [ике җиһанда да] хәсрәттә булдылар.
93.    [Шугайб [галәйһиссәлам], башларына килгән һәлакәткә борчылып] Алардан йөз чөерде дә: «И, кавемем! Мин сезгә Раббымның [вәхи һәм] рисаләтен ирештердем һәм сезгә игелек кенә теләдем. [Белә торып инкяр иткән] Кяферләр кавеме өчен мин ничек көеним?» – диде.
94.    Без теләсә нинди өлкәгә бер пәйгамбәр җибәргән булсак, бәлки [гөнаһларыннан тәүбә итеп Безгә] ялварып буйсынырлар дип, һичшиксез, аның халкына фәкыйрьлек [кебек малга килгән] һәм [чирләр кебек бәдәнгә килгән] кыенлык китердек.
95.    Шуннан бу начар нәрсәләрне яхшылары белән алыштырдык, ахырда алар күбәйделәр [һәм муллыкка ирешкәч, башларыннан үткән кыенлыкларның имансызлыклары өчен булган бер хакыйкать икәнен бер читкә ташладылар] һәм: «Безнең аталарыбызга да [вакыт-вакыт] кыенлыклар һәм муллык килә иде», – диделәр. Без исә аларны [газапның кайдан, кайчан киләчәген] сизмәгән чакларында кинәт җәзаладык.
96.    Әгәр [пәйгамбәрләр хаклыкны ирештерү белән килгән] өлкәләрнең халкы [кяфер булып, баш күтәргәнче] иман итсәләр һәм [гөнаһтан куркып] тәкъва булсалар, Без алар өстенә күктән һәм җирдән [килә торган яңгыр һәм ризык кебек] бәрәкәтләр ачар идек. Ләкин алар [кирелек белән] ялган санадылар, һәм Без аларны кылган [инкяр кебек начар] нәрсәләре сәбәпле җәзаладык.
97.    Әллә ул өлкәләрнең халкы Безнең газабыбыз аларга төнлә йоклаган чакларында [кинәт] килмәс дип ышандылармы?
98.    Әллә ул өлкәләрнең халкы Безнең газабыбыз аларга иртән [соң дәрәҗә гафләт эчендә] уйнаган чакларында [кинәт кенә] килмәс дип ышандылармы?
99.    Әллә алар Аллаһның [колын ул көтмәгән яктан кинәт тотуы мәгънәсендә килгән дәһшәтле] мәкереннән курыкмадылармы? Аллаһның мәкереннән зарар күргәннәр генә курыкмый.
100.    Әллә [алдагы өммәтләрдән ирешкән] халкы артыннан [туып, Мәккә тирәсендәге] җирләргә варис булган кешеләргә күрсәтмәдемме: әгәр Без теләсәк, [элекке кавемнәргә эшләгәнебез кебек] аларны гөнаһлары өчен җәзалар идек. Әмма Без [ирадәсен иман ягына юнәлтмәгән] ул кешеләрнең йөрәкләренә мөһер басабыз, һәм алар бүтән [элекке инкярчы өммәтләрнең башларына килгән газаплар турындагы кыйссаларны гыйбрәт колагы белән] ишетмәсләр.
101.    Ул [Нух, гад һәм сәмуд кавемнәренең йортлары кебек] өлкәләр турында сиңа хәбәрләр сөйлибез. Пәйгамбәрләре аларга ап-ачык [могҗиза һәм] дәлилләр китергән иде, әмма алар элек [могҗизаларны күрмичә] ялган санаган ул [иман китерелүе кирәк булган] нәрсәгә [соңыннан да] ышанырга теләмәделәр. Аллаһ [көферлектә калуны өстенрәк күрәчәкләрен белгән] кяферләрнең йөрәкләренә әнә шулай [бик каты һәм нык итеп] мөһер баса.
102.    Без аларның күпчелеген [Аллаһы Тәгаләгә биргән] вәгъдәләренә тугры тапмадык. Чыннан да, Без аларның күпчелеген [юлдан язган] фасикълар буларак таптык.
103.    Шуннан алардан соң Мусаны [галәйһиссәлам] аятьләребез [һәм могҗизаларыбыз] белән фиргавенгә һәм [кавеменең] олугларына җибәрдек, әмма алар [иман ителүе инкяр ителмәс булган могҗизаларга ышанмыйча] аңа гаделсезлек кылдылар. Ул азгыннарның [фаҗигале] ахыры нинди булганын кара!

Продолжение тафсира будет в следующих публикациях. Всего в суре «Аль-Аграф» 206 аятов.

Фото на анонсе: © Михаил Захаров / «Татар-информ»